O₂N₂ArCO₂C₂H₂

مقالات آموزشی تهران گاز

انتخاب سرپیک برشکاری؛ از شماره سرپیک تا سازگاری با مشعل

نویسنده: تیم فنی تهران گاز — ۱۳ مهر ۱۴۰۵ — زمان مطالعه: ۵ دقیقه

کیفیت برش اکسی‌گاز بیش از هر چیز به یک قطعه کوچک بستگی دارد: سرپیک. انتخاب سرپیک برشکاری درست یعنی لبه صاف، سرباره کم، مصرف بهینه اکسیژن و سوخت و عمر بیشتر مشعل. انتخاب اشتباه هم یعنی برش کج، پس‌زدن شعله و هدر رفتن گاز. در این راهنما توضیح می‌دهیم سرپیک را بر اساس چه معیارهایی انتخاب کنید، شماره سرپیک چه معنایی دارد و چه زمانی باید آن را عوض کرد.

مدل‌های موجود و قیمت روز را در صفحه سرپیک برشکاری ببینید؛ آنجا سرپیک‌ها بر اساس مشعل سازگار دسته‌بندی شده‌اند.

سرپیک برشکاری چطور کار می‌کند؟

سرپیک برشکاری دو مسیر گاز دارد. سوراخ‌های کوچک دور تا دور، مخلوط اکسیژن و سوخت را برای پیش‌گرم می‌سوزانند تا فولاد به دمای اشتعال (حدود ۹۰۰ درجه) برسد. سوراخ مرکزی بزرگ‌تر، جت اکسیژن برش را با فشار بالا روی نقطه داغ می‌فرستد؛ فولاد در این جت اکسید می‌شود و سرباره مذاب از شکاف بیرون رانده می‌شود. به همین دلیل قطر سوراخ مرکزی، که با شماره سرپیک مشخص می‌شود، تعیین می‌کند چه ضخامتی را می‌توان برید.

چهار معیار اصلی انتخاب سرپیک برشکاری

۱. ضخامت قطعه

هرچه ورق ضخیم‌تر باشد، سرپیک با شماره بزرگ‌تر و سوراخ مرکزی درشت‌تر لازم است. سرپیک کوچک روی ورق ضخیم برش را نیمه‌کاره رها می‌کند و سرپیک بزرگ روی ورق نازک لبه را ذوب و گرد می‌کند.

۲. مدل مشعل

سرپیک باید دقیقاً با رزوه و نشیمنگاه مشعل شما جفت شود. مشعل‌های رایج بازار ایران سری G01 هستند (G01-30، G01-100 و G01-300)؛ عدد بعد از G01 تقریباً حداکثر ضخامت قابل برش با آن مشعل را به میلی‌متر نشان می‌دهد. سرپیک یک مشعل معمولاً روی مشعل دیگر نمی‌نشیند و اگر به زور بسته شود، نشتی و پس‌زدن شعله ایجاد می‌کند.

۳. نوع سوخت

سرپیک استیلن و سرپیک پروپان قابل جابه‌جایی نیستند. سوخت پروپان شعله پیش‌گرم کندتری دارد و سرپیک مخصوص آن معمولاً دوتکه یا شیاردار (گل‌دار) است تا سطح پیش‌گرم بیشتری ایجاد کند. اگر با کپسول استیلن کار می‌کنید، سرپیک یک‌تکه مخصوص استیلن را انتخاب کنید.

۴. جنس و کیفیت ساخت

سرپیک خوب از مس یا آلیاژ مس با سوراخ‌کاری دقیق و هم‌محور ساخته می‌شود. اگر سوراخ مرکزی دقیقاً وسط نباشد، جت اکسیژن منحرف می‌شود و برش کج درمی‌آید. هنگام خرید به صافی سطح جلویی و یکنواختی سوراخ‌های پیش‌گرم دقت کنید.

جدول شماره سرپیک برشکاری و ضخامت ورق

اعداد زیر برای سرپیک‌های استیلنی سری G01 رایج است و بسته به سازنده کمی تفاوت دارد؛ همیشه برگه راهنمای همان مشعل ملاک نهایی است.

برای کارهای تعمیراتی و کارگاه‌های عمومی، مشعل G01-30 یا G01-100 با یک سری سرپیک کامل بیشتر نیازها را پوشش می‌دهد.

تنظیم فشار و ترکیب با تجهیزات دیگر

سرپیک درست بدون فشار درست جواب نمی‌دهد. فشار اکسیژن برش با مانومتر اکسیژن تنظیم می‌شود و با افزایش شماره سرپیک بالاتر می‌رود؛ فشار استیلن هم هرگز نباید از حدود ۱٫۵ بار بیشتر شود. برای منبع گاز، کارگاه‌های پرمصرف معمولاً از کپسول ۴۰ لیتری اکسیژن استفاده می‌کنند تا دفعات تعویض کمتر شود.

• شعله پیش‌گرم را خنثی تنظیم کنید؛ شعله اکسیدکننده لبه را می‌سوزاند و شعله احیایی کند گرم می‌کند.
• فاصله نوک شعله‌های پیش‌گرم تا سطح کار معمولاً حدود ۲ تا ۵ میلی‌متر است.
• روی مشعل و رگلاتور حتماً شیر یک‌طرفه و فلاش‌بک ارستر نصب کنید.

چه زمانی سرپیک برشکاری را عوض کنیم؟

• شعله پیش‌گرم نامنظم یا یک‌طرفه شده و با تمیزکاری درست نمی‌شود.
• صدای ترق‌ترق (پاپ) و پس‌زدن مکرر شعله.
• جت اکسیژن برش از وسط منحرف شده و شیار برش پهن و کج است.
• سطح جلویی سرپیک ضربه خورده، ذوب شده یا سرباره به آن جوش خورده است.
• رزوه یا نشیمنگاه سرپیک آسیب دیده و بدون نشتی بسته نمی‌شود.

برای تمیز کردن سوراخ‌ها فقط از سوزن مخصوص تمیزکاری سرپیک استفاده کنید و هرگز سوراخ را با مته یا سیم سخت گشاد نکنید؛ گشاد شدن سوراخ تعادل گاز را به هم می‌زند. تفاوت کاربرد این قطعه با سرپیک جوشکاری را هم در مقاله تفاوت سرپیک جوشکاری و برشکاری توضیح داده‌ایم.

اشتباهات رایج در استفاده از سرپیک برشکاری

بخش زیادی از خرابی زودهنگام سرپیک‌ها به انتخاب نیست، بلکه به نحوه استفاده برمی‌گردد. این اشتباهات را در کارگاه‌ها زیاد می‌بینیم:

• نزدیک کردن بیش از حد سرپیک به قطعه: وقتی نوک سرپیک تقریباً به ورق می‌چسبد، سرباره مذاب به سوراخ‌ها پاشیده می‌شود و آن‌ها را مسدود می‌کند. نتیجه، شعله نامنظم و پس‌زدن است.
• شروع برش از وسط ورق ضخیم بدون پیش‌گرم کافی: باز کردن اکسیژن برش پیش از رسیدن فولاد به رنگ قرمز روشن، فقط سطح را می‌سوزاند و سرباره را به سمت سرپیک برمی‌گرداند.
• فشار اکسیژن برش بیش از حد: فشار زیاد برش را بهتر نمی‌کند؛ جت را متلاطم می‌کند، شیار را پهن و لبه را موج‌دار می‌کند و اکسیژن هدر می‌رود.
• بستن سرپیک با آچار بیش از حد: نشیمنگاه مسی نرم است و با سفت کردن زیاد تغییر شکل می‌دهد؛ سرپیک را با دست جا بیندازید و با آچار فقط کمی محکم کنید.
• خنک کردن سرپیک داغ در آب در حالی که گاز بسته است: اگر لازم است سرپیک را خنک کنید، جریان کمی اکسیژن را باز بگذارید تا آب وارد مجاری نشود.

سرعت حرکت درست چطور تشخیص داده می‌شود؟

جرقه‌ها و سرباره زیر قطعه باید با زاویه کمی رو به عقب (خلاف جهت حرکت) خارج شوند. اگر جرقه‌ها به سمت بالا و روی سطح ورق برمی‌گردند، برش کامل نشده و باید آهسته‌تر حرکت کنید. اگر سرباره به لبه پایینی می‌چسبد و به‌سختی جدا می‌شود، معمولاً حرکت خیلی کند یا شعله پیش‌گرم خیلی قوی است. با کمی تمرین روی ضایعات، سرعت مناسب هر شماره سرپیک را پیدا می‌کنید.

نگهداری روزانه

در پایان هر روز کاری، سرپیک را از مشعل جدا کنید، سطح جلویی را با سمباده نرم روی سطح صاف پرداخت کنید تا لبه سوراخ‌ها تیز و تمیز بماند و سرپیک‌ها را در جعبه جداگانه نگه دارید تا ضربه نخورند. این چند دقیقه مراقبت، عمر سرپیک را چند برابر می‌کند.

جمع‌بندی

برای انتخاب سرپیک برشکاری چهار چیز را با هم بسنجید: ضخامت قطعه، مدل مشعل، نوع سوخت و کیفیت ساخت. با جدول بالا شماره مناسب را پیدا کنید و فشارها را متناسب با آن تنظیم کنید. اگر مدل مشعل خود را نمی‌دانید، عکس آن را برای کارشناسان تهران گاز بفرستید تا سرپیک سازگار را معرفی کنند؛ فهرست کامل مدل‌ها در صفحه سرپیک برشکاری و سایر ابزارها در دسته تجهیزات جوشکاری و برشکاری موجود است.