O₂N₂ArCO₂C₂H₂

مقالات آموزشی تهران گاز

گاز استیلن چیست؟ از خواص تا کاربرد در جوشکاری

نویسنده: تیم فنی تهران گاز — ۸ مهر ۱۴۰۵ — زمان مطالعه: ۳ دقیقه

استیلن (اتین) با فرمول C₂H₂ ساده‌ترین هیدروکربن با پیوند سه‌گانه است. این گاز به‌خاطر داغ‌ترین شعله در میان گازهای سوختنی رایج، بیش از یک قرن است که ستون اصلی جوشکاری و برشکاری گازی به شمار می‌رود.

خواص استیلن

• گازی بی‌رنگ؛ استیلن خالص تقریباً بی‌بو است، اما استیلن صنعتی به‌دلیل ناخالصی‌ها بویی شبیه سیر دارد.
• کمی سبک‌تر از هوا.
• محدوده اشتعال بسیار گسترده (حدود ۲٫۵ تا ۸۰ درصد در هوا) — یعنی مخلوط آن با هوا در بازه وسیعی قابل اشتعال است.
• در فشار بالا ناپایدار است؛ به همین دلیل نمی‌توان آن را مثل اکسیژن فشرده کرد.

استیلن چگونه تولید می‌شود؟

روش کلاسیک، واکنش کاربید کلسیم با آب است: CaC₂ + 2H₂O → C₂H₂ + Ca(OH)₂. روش دیگر، تولید به‌عنوان محصول جانبی در صنایع پتروشیمی است.

چرا کپسول استیلن متفاوت است؟

داخل کپسول استیلن با یک ماده متخلخل پر شده و استیلن در حلال استون حل می‌شود. این طراحی اجازه می‌دهد مقدار زیادی گاز در فشار پایین (حدود ۱۵ تا ۱۸ بار) و به‌صورت ایمن ذخیره شود. به همین دلیل کپسول استیلن همیشه باید ایستاده نگه داشته شود.

کاربردها

• جوشکاری گازی فولاد: شعله اکسی‌استیلن با دمای حدود ۳۱۰۰ درجه، تنها شعله گازی رایج است که برای جوش ذوبی فولاد کاملاً مناسب است.
• برشکاری: پیش‌گرم سریع و برش تمیز با سرپیک برشکاری مخصوص استیلن.
• لحیم‌کاری سخت، سخت‌کاری سطحی و گرم‌کردن موضعی.
• صنایع شیمیایی: ماده اولیه برخی ترکیبات آلی.

مقایسه با پروپان

پروپان ارزان‌تر است اما شعله سردتری دارد و برای جوش فولاد مناسب نیست؛ در برشکاری ورق ضخیم به‌عنوان جایگزین اقتصادی استفاده می‌شود. جزئیات را در صفحه کپسول استیلن ببینید.

نکات ایمنی کلیدی

1. کپسول را همیشه ایستاده نگه دارید.
2. فشار کاری خروجی هرگز بیش از ۱٫۵ بار نباشد.
3. از فلاش‌بک ارستر روی رگلاتور و مشعل استفاده کنید.
4. از لوله و اتصالات مس خالص برای استیلن استفاده نکنید.
5. کپسول استیلن را جدا از اکسیژن انبار کنید؛ مقاله ایمنی کپسول گاز را بخوانید.